Rebuilding Grasp — Functioneel Jongleren en Handrevalidatie in Florence, Italië¶
SELF APS
Dagcentrum voor Gehandicapten – Trezzo sull'Adda, Italië
Geschreven door Lapo Botteri
Uitgevoerd door Circo Tascabile in het C.T.E.-centrum in Cinque Vie, Florence
Doelgroep¶
Dit project richtte zich op volwassenen met ernstige motorische beperkingen, in het bijzonder personen met een beperkt grijpvermogen van de handen. De deelnemers – zes bewoners van het C.T.E.-centrum in Cinque Vie, Florence – waren allemaal rolstoelgebruikers, elk met complexe fysieke uitdagingen, maar met behoud van gemiddelde tot hoge cognitieve functies. Het initiatief werd ontwikkeld in nauwe samenwerking met de fysiotherapeuten van de instelling, met als doel revalidatie-inspanningen te ondersteunen door middel van speelse, nieuwsgierigheidsgedreven activiteiten die neuro-motorische aanpassing bevorderen.
Beginsituatie¶
Mijn naam is Lapo Botteri, en ik ben afgestudeerd in Lichamelijke Opvoeding met aanvullende certificering als sportleraar. Ik kwam voor het eerst in aanraking met Functioneel Jongleren in 2016 via een workshop met Craig Quat. Deze ervaring veranderde mijn professionele koers. Binnen enkele weken nam ik contact op met een lokaal therapiecentrum en begon ik de methodologie in mijn praktijk te integreren. Ik ben sindsdien bij dezelfde organisatie gebleven en werk nu 13 uur per week en ontwikkel langdurige, geïndividualiseerde programma's.
Het C.T.E.-centrum bedient personen met complexe mobiliteitsbeperkingen, van wie velen extra uitdagingen ondervinden zoals spasticiteit, beperkte bewegingsuitslag of coördinatieproblemen. Terwijl fysiotherapeuten zich richten op biomechanische revalidatie, is mijn rol – via Functioneel Jongleren – geweest om neuromotorische programmering te stimuleren op het snijvlak van spel, precisie en bewegingsintelligentie.
Doelen¶
Elke deelnemer had een gepersonaliseerde set doelen, gedefinieerd in samenwerking met het personeel van het centrum. Het primaire doel was revalidatie van de bovenste ledematen te ondersteunen door middel van sensorisch-motorische exploratie. Secundaire doelen waren:
- Verbeteren van grijpkracht en handvaardigheid
- Stimuleren van ambidextere coördinatie
- Verbeteren van de aandachtsspanne en cognitief-emotionele betrokkenheid
Omgeving en Hulpmiddelen¶
Werkruimte
Sessies vonden plaats in de kleine gymzaal van het centrum, een rustige, aanpasbare ruimte die zeer geschikt is voor sensorisch gerichte activiteiten. Elke deelnemer nam deel aan een één-op-één sessie van 15 minuten, één keer per week, van oktober tot mei.
Werkmaterialen
Materialen werden geselecteerd op basis van de vaardigheden en doelen van elke deelnemer. Deze omvatten:
- Juggle Board
- Jongleerringen
- Stressballen
- Vingerpoppetjes
- Regenstokken
- Dierengeluidenmakers
- Flashcups
- Huishoudelijke voorwerpen (bestek, borstels, flessen)
- Sensorische hulpmiddelen afgestemd op specifieke grijptypes
Proces¶
Het programma ontvouwde zich wekelijks gedurende acht maanden. Elke sessie volgde een gestructureerde flow, met inhoud die aangepast werd aan de fysieke en emotionele behoeften van elk individu.
Voorbereidende Fase
We begonnen met verbale check-ins en tactiele activatie. Vragen als "Hoe gaat het vandaag?" werden gecombineerd met zachte hand- en armmassages om het lichaamsbewustzijn te vergroten en spanning te verminderen.
Analytische Fase
We verkenden fijne motoriek en gerichte bewegingspatronen zoals vingerisolatie, polsrotatie en bilaterale integratie. Het doel was om precisie en zelfbewustzijn in beweging te verfijnen.
Globale Fase
Verfijnde elementen werden gecombineerd tot geïntegreerde taken, zoals het controleren van balbewegingen op de Juggle Board of het ritmisch uitwisselen van jongleerringen. Deze taken benadrukten functionele flow, coördinatie en bewegingsvertrouwen.
Organisatieproces¶
Twee interdisciplinaire teams leverden gedurende het programma essentiële input:
Onderwijzers
Zij gaven achtergrondinformatie over het dagelijkse gedrag, het emotionele profiel en de leervoorkeuren van elke gebruiker, wat hielp bij het aanpassen van het tempo en de toon van de sessies.
Fysiotherapeuten
Zij zorgden voor technische veiligheid, adviseerden over houding, musculaire beperkingen en veilige bewegingsbereiken. Hun begeleiding maakte creatieve exploratie binnen een veilig biomechanisch kader mogelijk.
Hoewel we geen grote obstakels tegenkwamen, observeerden we onverwacht hoge niveaus van betrokkenheid en verbetering, die de aanvankelijke verwachtingen overtroffen.
Resultaten¶
Hoewel er geen formele meetgegevens werden gebruikt, werd feedback verzameld van het hele team:
Fysiotherapeuten
Rapporteerden geen meetbare biomechanische veranderingen, maar erkenden dat het werk hun sessies zinvol aanvulde.
Onderwijzers
Observeerden merkbare verbeteringen in aandacht, gedragsregulatie en handcoördinatie. Deelnemers begonnen beide handen natuurlijker te gebruiken en toonden vooruitgang in het hanteren van gereedschappen zoals pennen, bekers en bestek.
Muziektherapeut
Zag verbeterde controle en intentie bij deelnemers die muziekinstrumenten bespeelden, met name bij het aanslaan van de mallets op xylofoons.
Logopedist
Merkte verbeterde focus en grotere soepelheid op bij het bedienen van handmatige communicatieapparaten.
Conclusies en Reflecties¶
Twee centrale vragen kwamen naar voren:
Ten eerste: Waarom observeerden de fysiotherapeuten minder veranderingen dan andere teamleden? Hun klinische blik is cruciaal, maar kan subtiele functionele winsten over het hoofd zien die worden behaald door belichaamd spel.
Ten tweede: Hoe kunnen we dit soort veranderingen beter documenteren? In toekomstige projecten hopen we basisbeoordelingen en vergelijkingen na de sessie te implementeren, met behulp van tools zoals videoanalyse of bewegingssensoren, om de resultaten duidelijker te volgen.
Functioneel Jongleren levert misschien geen directe resultaten op. Maar het creëert ruimte voor kleine wonderen – zoals het vasthouden van een lepel, het grijpen van een potlood, of het met vernieuwd doel en vreugde aanslaan van een mallet.