Case Study: Samen Ontwerpen – Inclusieve Circusmaterialen Door Sectorale Samenwerking (België)¶

Geschreven door Elga Pollet, Directeur van Circusatelier Woesh

Overzicht¶

Deze case study belicht een meerjarige, sectorale samenwerking tussen inclusieve circusdocenten, universiteitsstudenten en gemeenschapsorganisaties in België. Het initiatief werd geleid door mij, Elga Pollet, samen met het toegewijde team van Circusatelier Woesh, gevestigd in West-Vlaanderen.

Met activiteiten verspreid over Brugge, Oostende, Roeselare en Kortrijk, zet Woesh zich al lang in om artistieke circustechnieken te combineren met een diepe sociale missie. Het project dat hier wordt beschreven, is ontwikkeld als onderdeel van een groter initiatief genaamd Bushcraft, een langetermijnprogramma gericht op duurzame en inclusieve circusontwikkeling in Vlaanderen en daarbuiten.

In 2019 stelde ons team een centrale vraag: Hoe kunnen we kortetermijninterventies omzetten in duurzame, zelfvoorzienende inclusieve programma's?

Het resultaat was een tweeledige aanpak die combineerde:

Het creëren van op maat gemaakte Circusassistent-rollen voor mensen met een beperking
Het gezamenlijk ontwerpen van inclusieve circusmaterialen door middel van academische partnerschappen

Internationale medewerkers zoals Craig Quat, oprichter van Quat Props, sloten zich tijdens dit proces bij ons aan en boden inzichten, begeleiding en validatie die ons werk vormden.

Traject 1: Op Maat Gemaakte Circusassistent-Rollen¶

In onze workshops en outreachprogramma's nemen we consequent deelnemers met fysieke en intellectuele beperkingen op. Hoewel we betekenisvolle momenten zagen ontstaan uit deze ontmoetingen, realiseerden we ons dat kortetermijninclusie niet volstond.

We wilden verder gaan. Dus vroegen we ons af: Konden mensen met een beperking ook facilitators en leiders worden binnen onze programma's?

Om dit te testen, werkten we samen met lokale netwerken zoals VZW De Viersprong om langdurige assistentieposities binnen ons team te creëren. Deze assistenten – volwassenen met een beperking, oudere deelnemers en jongeren uit kwetsbare achtergronden – kregen voortdurende training in:

Basis circuspedagogie
Faciliteringsstrategieën
Fysieke expressie en zintuiglijke betrokkenheid

Een van de meest effectieve hulpmiddelen die we gebruikten, was het Juggle Board systeem. De non-verbale interactie, ritmische structuur en toegankelijke instap stelden assistenten vanaf het begin in staat om mee te leiden.

Na verloop van tijd namen onze assistenten steeds meer betekenisvolle verantwoordelijkheden op zich:

Het leiden van sessies op scholen, zorginstellingen en in openbare ruimtes
Directe samenwerking met hoofdfacilitators en ondersteuning door toegewijde coaches
Het leren van symbolische communicatiesystemen of gebarentaal om de toegankelijkheid te vergroten

Een van onze assistentengroepen is nu al meer dan vijf jaar actief, wat de duurzaamheid en diepgang van dit model aantoont. Hun aanwezigheid heeft onze lessen verrijkt en nieuwe niveaus van empathie, diversiteit en gedeeld eigenaarschap in onze pedagogiek gebracht.

Traject 2: Inclusief Materiaalontwerp Door Academische Samenwerking¶

Tegelijkertijd identificeerden we een ander belangrijk obstakel: de meeste standaard circustechniek is niet ontworpen met inclusie in gedachten. Als reactie hierop lanceerden we een ontwerpsamenwerking met HOWEST Hogeschool, waarbij studenten van de opleiding Productontwerp werden betrokken bij een meerjarig traject om nieuwe, toegankelijke hulpmiddelen te prototypen.

Drie jaar lang werden multidisciplinaire studententeams uitgenodigd om nieuwe circushulpmiddelen te ontwerpen op basis van een reeks criteria die we samen opstelden:

Gebruiksgemak (solo en in groepsverband)
Zintuiglijke betrokkenheid
Zichtbare leercurves
Emotionele expressie en flow
Repliceerbaarheid en aanpasbaarheid

De studenten werden uitgedaagd om verder te gaan dan conventionele circusvormen en -methoden. Met begeleiding van ons team – en feedback van zowel docenten als deelnemers – ontwikkelden ze tientallen prototypes. Sommige maakten gebruik van low-tech gerecyclede materialen; andere verkenden 3D-printen en uitwisselbare systemen.

Opmerkelijke creaties waren onder meer:

Zintuiglijke jongleertorens
Rolframes voor manipulatie door grote groepen
Aangepaste bloemstokken en flipperboards
Ringstokken en "jongleermolen"-tools
Modulaire toolkits die van functie konden veranderen afhankelijk van de behoeften van de gebruiker

We hadden ook het geluk om Craig Quat te ontvangen als gastmentor. Hij observeerde presentatiesessies, nam deel aan gebruikerstesten en hielp studenten reflecteren op hoe ze zich konden richten op vaardigheden en proces, in plaats van alleen beperkingen te compenseren.

Resultaten¶

De resultaten van deze samenwerking waren zowel praktisch als cultureel.

Praktisch gezien heeft het project:

Meer dan 15 inclusieve circusprototypes opgeleverd
10+ langdurige assistentierollen gecreëerd voor mensen met een beperking
Succesvolle tests van nieuwe hulpmiddelen in reële gemeenschapscontexten mogelijk gemaakt

Cultureel gezien heeft het project:

Bruggen gebouwd tussen kunst, therapie en ontwerp
Studenten en personeel eerstehands ervaringen met toegankelijkheid geboden
Interdisciplinaire gesprekken aangewakkerd die zich blijven ontwikkelen
De interne capaciteit voor inclusie van onze organisatie versterkt

Misschien nog belangrijker is dat het project de manier waarop iedereen die erbij betrokken was – deelnemers, ontwerpers, docenten – zichzelf zag, heeft veranderd. Niet alleen als ontvangers of toeschouwers, maar als mede-creators van een gedeelde visie voor een inclusieve toekomst in de circuswereld.

Volgende Stappen¶

Ons werk gaat door onder de noemer: Woeshcraft – een platform voor verdere ontwikkeling, reflectie en uitwisseling. Onze huidige prioriteiten omvatten:

Het publiceren van "Adopt-a-Prop" open-source handleidingen voor onze ontwerpen
Het opbouwen van een feedbacklus met andere beoefenaars die de hulpmiddelen aanpassen
Het verdiepen van partnerschappen met revalidatie- en zorgorganisaties
Het blijven integreren van assistenten in onze reguliere lesprogramma's

Conclusie¶

Dit project toonde aan dat inclusie in de circuswereld zowel structurele aanpassing (materiaal, rollen) als organisatorische inzet vereist. We hebben bevestigd dat wanneer deelnemers echte verantwoordelijkheid en hulpmiddelen krijgen die aan hun behoeften voldoen, ze op betekenisvolle wijze bijdragen – vaak boven verwachting.

Door de tweeledige aanpak van het opleiden van Circusassistenten met een andere bekwaamheid en het ontwikkelen van toegankelijke hulpmiddelen in samenwerking met HOWEST, hebben we nieuwe rollen en nieuw materiaal gecreëerd die de deelname op concrete wijze uitbreiden.

De resultaten waren transformerend. We hebben nu langdurige assistenten geïntegreerd in onze programma's, een catalogus van inclusieve prototypes, en een groeiend netwerk van partners die heroverwegen hoe circus eruit kan zien.

Dit is een levend proces. We kijken ernaar uit om in contact te komen met anderen die nieuwe manieren bedenken waarop circus iedereen kan omvatten – en we hopen dat dit werk nieuwe ideeën en partnerschappen aanwakkert, want circus wordt pas echt inclusief als we het samen ontwerpen.