Bez Limitów Wieku — Funkcjonalne Żonglowanie z Seniorami Podczas Lockdownu¶

Odskocznia Studio – Warszawa, Polska
Autor: Wiktoria Witenberg

Grupa Docelowa¶

Projekt, realizowany przez Odskocznia Studio, skierowany był do osób powyżej 65. roku życia. W ramach otwartego naboru zaprosiliśmy seniorów do udziału w zajęciach Funkcjonalnego Żonglowania (FJ), które odbywały się w Centrum Kultury Praga-Południe w Warszawie. Uczestnicy to samodzielne, aktywne osoby starsze, zdolne do samodzielnego zapisania się i uczestnictwa w zajęciach, których sprawność określiłabym jako przeciętną lub wysoką jak na ich wiek.

Geneza i Kontekst¶

Pomysł zrodził się w marcu 2020 roku, podczas pierwszego lockdownu związanego z COVID-19. Paulina, założycielka Odskocznia Studio, wyraziła zainteresowanie opracowaniem programu cyrkowego dla seniorów. Kilka miesięcy później, gdy obostrzenia tymczasowo zelżały, rozpoczęliśmy planowanie. Pomimo rosnącej liczby zachorowań i groźby drugiej fali lockdownu, podjęliśmy zbiorową decyzję o kontynuowaniu projektu – z zachowaniem ostrożności.

Nasz zespół czworga instruktorów składał się z:
* Dwóch głównych instruktorów (posiadających pewne doświadczenie w prowadzeniu zajęć z Juggle Board)
* Dwóch instruktorów wspierających (nowych w metodzie Funkcjonalnego Żonglowania)

Każda grupa licząca do 12 uczestników była prowadzona przez jednego głównego instruktora i jednego asystenta.

Moje własne doświadczenie obejmowało:
* Trzydniowy warsztat z Craigiem Quatem w 2017 roku (jeszcze przed formalizacją „Seminarium”)
* Projekt pilotażowy z seniorami w Warszawie (6 sesji / 9 godzin)
* Kilka sesji FJ indywidualnych

Kamil, jeden z głównych instruktorów, współprowadził projekt pilotażowy. Paulina i Julia były nowe w tej metodologii. Przed rozpoczęciem projektu „Bez Limitów Wieku” przeprowadziłam dwugodzinne szkolenie z podstawowych zasad FJ i wzorów Juggle Board dla instruktorów wspierających.

Cele¶

Rozwój Instruktorski
Umożliwienie nowym instruktorom zdobycia praktycznego doświadczenia w prowadzeniu Funkcjonalnego Żonglowania, co przyczyni się do poszerzenia lokalnej bazy pewnych siebie i samodzielnych facylitatorów.

Dobrostan Uczestników
Zapewnienie seniorom radosnych, cielesnych doświadczeń, które wspierały więzi społeczne i aktywność fizyczną, szczególnie w czasie wzmożonej izolacji. Zajęcia projektowano z naciskiem na bezpieczeństwo emocjonalne, zabawę sensoryczną i ruch w stanie przepływu, przy jednoczesnym przestrzeganiu ścisłych protokołów sanitarnych (dystans, maski, brak kontaktu fizycznego).

Miejsce i Narzędzia¶

Zajęcia odbywały się w przestronnej piwnicy centrum kultury. Początkowo wyobrażaliśmy sobie przytulną salę do jogi, jednak otwarta przestrzeń okazała się idealna do bezpiecznego zachowania dystansu. Podzieliliśmy salę na dwie strefy:

• Krąg siedzący do wspólnych refleksji
• Strefa Juggle Board, gdzie każda para miała dedykowany stolik oddalony od siebie o dwa metry

Podczas pierwszej sesji wszyscy uczestnicy zdecydowali się pozostać na siedząco. Jednak z czasem coraz więcej osób zaczęło stawać – co było oznaką rosnącej pewności siebie i komfortu fizycznego. Zawsze zapewnialiśmy dostępność krzeseł, pozwalając uczestnikom zacząć od poziomu, który był dla nich bezpieczny.

Wykorzystane rekwizyty obejmowały:
* Juggle Boardy
* Chusty, piłki, obręcze, maczugi, poi
* Pawie pióra
* Hula-hoopy (wprowadzone podczas ostatniej sesji)

Przez dwie sesje przenieśliśmy się do mniejszej, zamkniętej sali gimnastycznej, aby poeksperymentować z piórami i obręczami. Intymna atmosfera sprzyjała kreatywnemu chaosowi, jednocześnie utrzymując spójność grupy – co było trudniejsze do osiągnięcia w większej przestrzeni.

Projekt i Przebieg Sesji¶

Program trwał pięć tygodni, z jedną 90-minutową sesją tygodniowo, zawsze zaplanowaną na godziny poranne (co, jak się później dowiedzieliśmy, nie było preferowaną porą dla wielu uczestników).

Struktura Sesji:
* Krąg powitalny
* Rozgrzewka umysłu (np. koordynacja obustronna, ćwiczenia palców „pianisty”)
* Pierwsza aktywność z rekwizytami (zawsze Juggle Board)
* Krótka przerwa
* Druga aktywność z rekwizytami (rotacyjnie: poi, chusty, piłki, pióra, hula-hoop)
* Krąg refleksji i pożegnania

W przypadku tej grupy seniorów, kręgi otwierające i zamykające naturalnie się wydłużały w porównaniu do innych kontekstów. Wielu uczestników wyrażało silną potrzebę dzielenia się, refleksji i nawiązywania kontaktu – co było znaczącą odpowiedzią na miesiące izolacji.

Każda sesja była prowadzona przez jednego instruktora i jednego asystenta, co zapewniało indywidualną uwagę i wspierające tempo pracy.

Wyniki i Refleksje¶

Rozwój Instruktorski
Z powodu drugiego lockdownu nasza zdolność do mentoringu nowych instruktorów była ograniczona. Jako główny facylitator, większość mojej energii skupiała się na zarządzaniu dobrostanem emocjonalnym grupy. Niemniej jednak, instruktorzy wspierający zdobyli cenne doświadczenie praktyczne i lepsze zrozumienie podstawowych wzorów FJ.

Dobrostan Uczestników
Ten cel został w pełni osiągnięty. Grupa przez cały czas pozostawała zaangażowana i radosna, a program zakończyliśmy w sali pełnej zadowolonych, zintegrowanych uczestników.

Kluczowym wnioskiem okazało się planowanie harmonogramu. Zakładaliśmy, że seniorzy wolą zajęcia poranne. Jednak opinie zwrotne ujawniły preferencję dla późniejszych godzin, co przypomniało nam o konieczności kwestionowania założeń – nawet tych opartych na logice lub wcześniejszych doświadczeniach.

Aby ocenić wyniki, użyliśmy zarówno informacji zwrotnej werbalnej, jak i narzędzia kreatywnego: Blob Tree. Uczestnicy wybierali i kolorowali postać, która najlepiej odzwierciedlała ich samopoczucie. Większość wybrała postać w centrum uwagi, w świetle reflektorów. Ich komentarze mówiły o poczuciu bycia widzianym, docenianym i połączonym – już po pięciu sesjach.

Słowa Końcowe¶

W czasie strachu i niepewności, projekt ten stworzył małą, lecz potężną przestrzeń dla wspólnoty, radości i obecności. Nawet z maskami i zachowaniem dystansu, nawet podczas lockdownu, możliwe było pielęgnowanie więzi.

Funkcjonalne Żonglowanie i praktyki cyrku społecznego zaoferowały więcej niż tylko aktywność fizyczną – stanowiły drogę do odporności, ekspresji i przynależności. Doświadczenie to przypomniało nam, że wiek nie jest ograniczeniem, lecz początkiem.